Cách học từ vựng IELTS và TOEIC hiệu quả

Cách học từ vựng IELTS hay TOEIC là lấy từ ngay trong đề luyện thi và trong những bài đọc về các chủ đề quen thuộc của kỳ thi, học mỗi từ cùng với những từ hay đi kèm và các dạng khác của nó, rồi luyện nhận ra cùng một ý khi nó được nói bằng những từ khác. Học riêng một danh sách từ "nâng cao" sẽ không giúp bạn tăng điểm, vì cả hai kỳ thi đều kiểm tra từ trong ngữ cảnh.

Hai kỳ thi đòi hỏi những thứ khác nhau ở vốn từ của bạn, nên bước đầu tiên là biết mình đang chuẩn bị cho việc gì.

Mỗi kỳ thi đòi hỏi gì ở vốn từ của bạn

IELTS có bốn bài thi: Listening, Reading, Writing và Speaking. Ở Reading và Listening, bạn cần hiểu được nhiều từ, và hiểu nhanh. Ở Writing và Speaking, bạn cần dùng được từ: bảng mô tả thang điểm (band descriptors) được công bố ghi "lexical resource" là một trong bốn tiêu chí chấm của mỗi bài thi này. Các tiêu chí đó đánh giá cao vốn từ rộng và linh hoạt, nhưng cũng đòi hỏi sự chính xác. Một từ hiếm dùng sai cách không giúp gì cho bạn.

TOEIC Listening & Reading là hai giờ làm câu hỏi trắc nghiệm, đặt trong bối cảnh công việc hằng ngày: văn phòng, cuộc họp, email, đi lại, đơn hàng, lịch trình. Bạn không phải viết hay nói, nên việc cần làm là nhận ra từ thật nhanh và chắc chắn, đồng thời biết dạng nào của một từ thì hợp với câu.

	IELTS	TOEIC Listening & Reading
Bối cảnh	Chủ đề chung và học thuật	Nơi làm việc và kinh doanh thường ngày
Bạn phải	Hiểu và tự dùng được	Nhận ra nhanh
Bẫy thường gặp	Cùng một ý nhưng nói bằng từ khác	Các dạng từ trông giống nhau

Lấy từ vựng từ đề thi thật

Nguồn từ vựng tốt nhất cho kỳ thi chính là kỳ thi. Hãy làm một đề luyện thi chính thức hoặc một bài đọc về chủ đề thường gặp, và nhặt từ theo hai lượt:

1. Trong lúc làm bài, đừng dừng lại. Trả lời dưới áp lực thời gian, như trong ngày thi thật.
2. Làm xong, hãy quay lại. Đánh dấu những từ làm bạn mất một câu trả lời hoặc làm bạn chậm lại. Đó là những từ của bạn.

Một từ từng làm bạn mất điểm thì dễ nhớ, vì nó đi kèm một lý do. Hãy giới hạn ở khoảng mười đến mười lăm từ cho mỗi đề hoặc mỗi bài đọc. Ưu tiên những từ đủ thông dụng để còn gặp lại (decline, reluctant, invoice, postpone) hơn là tên riêng và thuật ngữ chuyên ngành hiếm gặp.

Bài hướng dẫn học từ vựng qua việc đọc giải thích cách đoán nghĩa một từ từ ngữ cảnh trước, và đó đúng là kỹ năng bạn cần khi gặp một từ lạ trong bài thi thật.

Học các chủ đề quen thuộc

Cả hai kỳ thi đều quay lại những lĩnh vực giống nhau, nên học từ vựng theo chủ đề rất đáng công.

• IELTS: giáo dục, việc làm, sức khỏe, môi trường, công nghệ, đô thị và giao thông, truyền thông. Ở Writing và Speaking, bạn phải nêu quan điểm về những chủ đề này, nên hãy học các cụm từ dùng được khi lập luận: raise awareness (nâng cao nhận thức), have an impact on (có tác động đến), the main cause of (nguyên nhân chính của), a growing number of (ngày càng nhiều).
• TOEIC: cuộc họp, tuyển dụng, bán hàng và đơn hàng, giao hàng, đi lại, tài chính, thiết bị văn phòng. Hãy học những cụm từ chỉ việc cần làm: confirm a reservation (xác nhận đặt chỗ), submit a report (nộp báo cáo), place an order (đặt hàng), issue a refund (hoàn tiền), extend a deadline (gia hạn).

Với IELTS Academic còn có Academic Word List: 570 họ từ (word family) xuất hiện trong nhiều ngành học ở đại học, như analyse, significant, factor và consist. Đây là một danh sách đối chiếu hữu ích cho Reading và Writing Task 2. Hãy dùng nó để phân loại những từ bạn gặp, đừng coi nó là danh sách để học thuộc từ trên xuống.

Học mỗi từ cùng từ đi kèm và họ từ của nó

Câu hỏi trong đề thi hiếm khi kiểm tra một từ đứng riêng. Chúng kiểm tra xem bạn có biết từ đó đi với gì và dạng nào thì hợp.

Từ đi kèm: collocation (cụm từ đi với nhau). Trong IELTS Writing, chính những cặp từ tự nhiên làm cho từ vựng của bạn nghe đúng:

• pose a threat (gây ra mối đe dọa), meet a need (đáp ứng nhu cầu), reach a conclusion (đi đến kết luận)
• a significant increase (mức tăng đáng kể), a sharp fall (mức giảm mạnh), a steady rise (mức tăng đều)
• heavily dependent (phụ thuộc nhiều), widely available (có ở nhiều nơi)

Nhóm thứ hai là thứ bạn cần để mô tả biểu đồ trong Writing Task 1, cùng với so sánh hơn và so sánh nhất: "Sales rose more sharply in 2020 than in any other year."

Họ từ (các dạng của một từ). TOEIC Part 5 thường cho bạn bốn dạng của cùng một từ và một chỗ trống:

• "The manager made a final ________ on the budget." (decide / decision / decisive / decisively)

Đáp án là decision, vì chỗ trống đứng sau a final và cần một danh từ. Nếu bạn học một từ theo cả họ (decide, decision, decisive, decisively), những câu hỏi này chỉ mất vài giây. Thói quen đó cũng có ích trong IELTS Writing, nơi bạn có thể tránh lặp từ bằng cách đổi dạng của nó: "The economy grew" trở thành "economic growth".

Luyện nhận ra cách diễn đạt lại (paraphrase)

Trong IELTS Reading và Listening, câu hỏi gần như không bao giờ dùng đúng những từ trong bài. Đây là lý do phổ biến nhất khiến bạn trả lời sai dù "biết hết các từ".

• Câu hỏi viết: "Most children now spend less time outdoors."
• Trong bài lại là: "The majority of young people rarely play outside these days."

Vì vậy, khi học một từ, hãy ghi thêm một cách khác để nói nó:

• increase → go up, rise, grow
• important → significant, essential, crucial
• problem → issue, difficulty, challenge
• cheap → affordable, inexpensive, low-cost

Nhưng hãy cẩn thận: không phải lúc nào các từ này cũng thay được cho nhau. Crucial mạnh hơn important, và cheap có thể mang sắc thái tiêu cực trong khi affordable thì không. Hãy giữ một câu ví dụ cho mỗi từ để biết nó hợp với chỗ nào.

Một bài tập tốt sau mỗi đề luyện thi: với từng câu bạn làm sai, hãy gạch chân các từ trong câu hỏi và những từ tương ứng trong bài. Bạn sẽ có một danh sách paraphrase của riêng mình, lấy từ ngôn ngữ thật của đề thi.

Đừng học thuộc "từ vựng band 9"

Những danh sách từ nghe thật kêu rất được ưa chuộng, và chúng gây hại. Một bài luận bị nhồi plethora, myriad và ubiquitous đọc lên còn tệ hơn một bài dùng từ đơn giản mà dùng đúng. Hãy so sánh:

• "There is a plethora of peoples who thinks that…" ✗
• "Many people believe that…" ✓

Câu đầu có một từ hiếm và ba lỗi. Câu thứ hai đúng và rõ ràng. Cách tốt hơn để nâng trình độ là những bước nâng cấp nhỏ mà bạn hoàn toàn làm chủ được: a big problem → a serious problem; get better → improve; more and more people → a growing number of people. Trong văn viết trang trọng, câu bị động cũng giúp bạn nghe khách quan hơn: "The figures were collected over ten years."

Trong Speaking, nói tự nhiên quan trọng hơn nói cho ra vẻ học thuật. "I'm really into photography" tốt hơn "I am passionate regarding photography".

Kế hoạch học theo tuần

Một kế hoạch cho tám tuần trở lên, mỗi ngày khoảng ba mươi phút:

• Ngày 1: một phần của đề thi hoặc một bài đọc theo chủ đề. Làm có bấm giờ. Sau đó nhặt ra mười đến mười lăm từ.
• Ngày 2–3: học các từ đó. Với mỗi từ: nghĩa, một câu lấy từ bài, từ đi kèm, họ từ, một cách diễn đạt khác. Ghi chúng lên thẻ flashcard, mặt trước là một câu có chỗ trống.
• Ngày 4: dùng chúng. IELTS: viết một đoạn văn hoặc ghi âm một câu trả lời dài một phút, dùng năm từ trong số đó. TOEIC: viết năm câu ngắn về công việc, chẳng hạn một dòng email hoặc một thông báo.
• Ngày 5: phần thi hoặc bài đọc thứ hai, và thêm mười từ nữa.
• Ngày 6–7: ôn tập. Tự kiểm tra các từ của tuần này và những từ đến hạn ôn từ các tuần trước.

Như vậy là hai mươi đến ba mươi từ mỗi tuần, tức khoảng 160 đến 240 từ sau tám tuần, tất cả đều lấy từ đúng kiểu tiếng Anh mà kỳ thi dùng. Tuần cuối cùng, hãy ngừng thêm từ mới và chỉ ôn tập.

Tóm tắt

• IELTS cần những từ bạn hiểu được và dùng được. TOEIC cần nhận ra từ thật nhanh và nắm các dạng của từ.
• Nhặt từ trong đề luyện thi: những từ đã làm bạn mất điểm.
• Học chúng theo chủ đề, cùng với từ đi kèm và họ từ.
• Luyện paraphrase, vì đề thi hiếm khi lặp lại đúng những từ trong bài.
• Dùng chính xác những từ đơn giản trước khi tìm đến từ hiếm.