Cách học phrasal verb hiệu quả, không cần học thuộc lòng

Cách học phrasal verb hiệu quả là ngừng học chúng theo danh sách xếp theo động từ. Mỗi lần chỉ học vài cụm trong cùng một tình huống, mỗi cụm nằm trong một câu đầy đủ có tân ngữ, và ghi chú hai điều: động từ đó có tách ra được không, và bạn đang học nghĩa nào. Sau đó tự kiểm tra bằng cách điền tiểu từ (particle) còn thiếu.

Phrasal verb có vẻ không thể học nổi vì cách chúng thường được dạy: một trang toàn get up, get on, get off, get over, get by, get away with, trông giống hệt nhau mà nghĩa chẳng liên quan gì đến nhau. Vấn đề không nằm ở các động từ. Vấn đề nằm ở trang giấy đó.

Vì sao học phrasal verb theo danh sách không hiệu quả

Phrasal verb là một động từ đi kèm một hoặc hai từ nhỏ (tiểu từ), cả cụm mang một nghĩa mới: give up nghĩa là bỏ cuộc, không cố nữa, và bạn không thể suy ra nghĩa đó từ give và up. Nếu khái niệm này còn mới với bạn, hãy bắt đầu với bài học về phrasal verb.

Danh sách xếp theo động từ đặt những cụm dễ nhầm nhất ngay cạnh nhau. Get over, get through, get by và get along có chung một động từ và chỉ khác nhau một từ ngắn, nên trí nhớ của bạn trộn lẫn chúng. Bạn cũng đâu học through, though, thought, tough trong cùng một ngày.

Danh sách còn bỏ đi mọi thứ giúp bạn nhớ: ai làm việc đó, làm với cái gì, và trong tình huống nào.

Học theo tình huống

Hãy nhóm phrasal verb theo nơi bạn sẽ dùng chúng. Khi đó các động từ khác hẳn nhau, và tình huống là thứ gắn chúng lại.

Buổi sáng

• "I wake up at six, but I don't get up until half past." (Tôi tỉnh giấc lúc sáu giờ, nhưng đến sáu rưỡi mới ra khỏi giường.)
• "I put on a jacket and set off for work." (Tôi mặc áo khoác rồi lên đường đi làm.)

Nói chuyện điện thoại

• "Sorry, I can't talk now. Can I call you back?" (Xin lỗi, giờ tôi không nói chuyện được. Tôi gọi lại cho bạn sau nhé?)
• "She hung up before I could explain." (Cô ấy cúp máy trước khi tôi kịp giải thích.)
• "We got cut off in the tunnel." (Cuộc gọi của chúng tôi bị ngắt khi đi qua đường hầm.)

Ở chỗ làm

• "We've put off the meeting until Friday." (Chúng tôi đã hoãn cuộc họp sang thứ Sáu.)
• "Can you deal with this customer?" (Bạn xử lý giúp vị khách này được không?)
• "I need to catch up on my emails." (Tôi cần giải quyết cho xong số email còn tồn.)

Hẹn với bạn bè

• "Do you want to come over on Saturday?" (Thứ Bảy bạn qua nhà mình chơi không?)
• "Let's eat out tonight." (Tối nay mình đi ăn ngoài đi.)
• "He didn't turn up until nine." (Mãi đến chín giờ anh ấy mới xuất hiện.)

Mỗi ngày năm hoặc sáu cụm trong cùng một tình huống là đủ. Nếu bạn đã xây các bộ từ vựng quanh từng tình huống, hãy thêm phrasal verb vào chính bộ đó. Bài hướng dẫn học từ vựng theo chủ đề chỉ cách làm.

Luôn học cả câu, kèm tân ngữ

Một phrasal verb đứng riêng (put off = hoãn lại) thiếu những thứ bạn cần để dùng được nó. Hãy viết nó với một tân ngữ thật và một chủ ngữ thật:

• put off: "We put off the meeting until Friday." (Chúng tôi hoãn cuộc họp sang thứ Sáu.)
• look after: "My mother looks after the children on Mondays." (Mẹ tôi trông bọn trẻ vào các ngày thứ Hai.)
• run out of: "We've run out of coffee." (Nhà mình hết cà phê rồi.)

Câu ví dụ cho bạn biết loại thứ gì thì bị put off (một sự kiện, một quyết định, một việc bạn không muốn làm) và cho bạn một hình ảnh để hình dung.

Học luôn trật tự từ của nó

Đây là phần hầu hết người học bỏ qua, và nó gây ra phần lớn lỗi sai. Có ba kiểu.

1. Tách được. Tân ngữ có thể đứng sau tiểu từ hoặc đứng ở giữa. Nếu tân ngữ là đại từ (it, them, me, him), nó bắt buộc phải đứng ở giữa.

• "Turn off the light." ✓
• "Turn the light off." ✓
• "Turn it off." ✓
• "Turn off it." ✗

2. Không tách được. Tân ngữ luôn đứng sau tiểu từ.

• "I'm looking after my sister's dog." ✓
• "I'm looking after it." ✓
• "I'm looking it after." ✗

3. Không có tân ngữ. Không có tân ngữ nào đứng ngay sau tiểu từ, dù phía sau vẫn có thể có thời gian hoặc nơi chốn.

• "The plane took off on time." (Máy bay cất cánh đúng giờ.)
• "My car broke down on the motorway." (Xe tôi bị hỏng trên đường cao tốc.)

Phrasal verb có hai tiểu từ (look forward to, run out of, put up with, get on with) không bao giờ bị tách: "I'm looking forward to it." (Tôi đang mong chờ điều đó.)

Bạn không cần học thuộc quy tắc cho từng động từ. Hãy viết phiên bản có đại từ vào ghi chú, và kiểu trật tự từ sẽ được lưu cùng với câu đó:

• pick up: "I'll pick you up at seven." (Bảy giờ tôi qua đón bạn.)
• look for: "I'm looking for them." (Tôi đang tìm chúng.)

Coi tiểu từ là gợi ý, không phải quy tắc

Tiểu từ thường mang một nghĩa đại khái, và để ý đến nó giúp bạn đoán phrasal verb mới dễ hơn.

• up thường có nghĩa là hoàn toàn hoặc nhiều hơn: eat up (ăn hết), use up (dùng hết), tidy up (dọn dẹp gọn gàng), speed up (tăng tốc), turn up (vặn to âm lượng).
• down thường có nghĩa là ít đi hoặc ra giấy: slow down (chậm lại), turn down (vặn nhỏ âm lượng), cut down on sugar (ăn ít đường đi), write down (ghi ra giấy).
• on thường có nghĩa là tiếp tục: carry on (tiếp tục), go on (tiếp diễn), keep on (cứ tiếp tục làm).
• off thường có nghĩa là rời đi hoặc ngắt kết nối: set off (lên đường), take off (cất cánh), turn off (tắt), cut off (cắt, ngắt).
• back có nghĩa là quay trở lại: call back (gọi lại), give back (trả lại), come back (quay lại), pay back (trả lại tiền).

Hãy coi đây là gợi ý. Chúng giúp được với nhiều phrasal verb và vô dụng với những cụm khác: chẳng có gì ở up giải thích được give up hay make up (bịa ra). Khi tiểu từ không giúp được, câu ví dụ phải làm phần việc đó.

Mỗi lần một nghĩa

Những phrasal verb thông dụng thường có nhiều nghĩa:

• "The plane took off." (Máy bay đã cất cánh. Nghĩa: rời khỏi mặt đất)
• "Take off your shoes." (Cởi giày ra đi. Nghĩa: cởi, tháo ra)
• "Her business really took off last year." (Năm ngoái việc kinh doanh của cô ấy phất lên hẳn. Nghĩa: thành công nhanh chóng)

Đừng cố học cả ba cùng lúc. Hãy học nghĩa bạn vừa gặp, cùng với câu của nó. Khi gặp nghĩa thứ hai, hãy cho nó một ghi chú hoặc một tấm thẻ riêng, như thể đó là một từ mới. Hai ghi chú mỗi cái một nghĩa dễ nhớ hơn một ghi chú chứa ba nghĩa.

Tự kiểm tra bằng cách che tiểu từ

Đọc lại ghi chú chỉ cho bạn biết mình có nhận ra một phrasal verb hay không. Muốn biết mình có dùng được nó không, hãy che đi một phần.

• "We've run ________ ________ coffee." (out of)
• "Can you turn the music ________? It's too loud." (down)
• "I'll pick ________ ________ at seven." (you up)

Hoặc làm ngược lại: nhìn một động từ đơn và tự nghĩ ra phrasal verb tương ứng.

• postpone → put off (hoãn lại)
• continue → carry on (tiếp tục)
• discover → find out (tìm ra, phát hiện)
• tolerate → put up with (chịu đựng)

Những câu điền chỗ trống như thế này rất hợp để ghi lên thẻ flashcard. Xem bài cách làm flashcard từ vựng để biết cách trình bày, và giãn các lần ôn tập ra theo ngày và theo tuần như trong bài cách ghi nhớ từ vựng tiếng Anh mới.

Biết khi nào nên dùng

Phrasal verb là lựa chọn bình thường trong hội thoại và văn viết thân mật. Động từ một từ thường trang trọng hơn:

• "We need to find out what happened." (Chúng ta cần tìm hiểu xem chuyện gì đã xảy ra. Cách nói đời thường)
• "We need to discover what happened." (Cùng ý đó, trang trọng hơn)
• "They put off the launch." / "They postponed the launch." (Họ đã hoãn buổi ra mắt.)

Vì vậy, nếu muốn nói nghe tự nhiên, phrasal verb quan trọng hơn những từ hiếm, trang trọng. Trong một bản báo cáo trang trọng hay một bài luận học thuật, động từ đơn thường là lựa chọn an toàn hơn.

Khi nghe tiếng Anh, phrasal verb cũng là lý do những từ quen thuộc bỗng dưng trở nên khó hiểu. Nếu put, up và with đều là từ dễ mà câu vẫn không rõ nghĩa, nhiều khả năng bạn vừa gặp một phrasal verb. Hãy chép lại cả câu và tra ba từ đó cùng nhau.

Những lỗi thường gặp

• Học mười cụm có cùng một động từ trong một ngày. Hãy trộn các động từ. Giữ nguyên tình huống.
• Bỏ mất tân ngữ. Look after ai, cái gì? Put off việc gì?
• Đặt đại từ ở cuối. Phải là "turn it off", "pick me up", "give them back".
• Thêm tiểu từ không cần thiết. "Let's discuss about it" và "I returned back" là sai. Discuss và return đã mang sẵn nghĩa đó.
• Né tránh phrasal verb. Dùng postpone và tolerate khi trò chuyện với bạn bè thì vẫn đúng, nhưng nghe cứng, và bạn vẫn cần phrasal verb để hiểu câu trả lời.

Tóm tắt

• Đừng học phrasal verb theo danh sách xếp theo động từ. Hãy nhóm chúng theo tình huống.
• Lưu mỗi cụm trong một câu đầy đủ có tân ngữ.
• Ghi lại kiểu trật tự từ bằng cách viết phiên bản có đại từ: "turn it off", "look after it".
• Coi tiểu từ là gợi ý, và mỗi lần chỉ học một nghĩa.
• Tự kiểm tra bằng cách che tiểu từ.