Cách học từ vựng tiếng Anh mới qua việc đọc

Để học từ vựng qua việc đọc, hãy chọn những văn bản mà bạn đã biết hầu hết các từ, và đừng dừng lại ở mỗi từ lạ. Đoán nghĩa từ ngữ cảnh trước, rồi chỉ lưu những từ cứ xuất hiện lại hoặc những từ bạn thật sự sẽ dùng. Tra những từ đó sau khi đọc xong một đoạn, chép lại câu mà bạn gặp chúng, và ôn lại trong những ngày tiếp theo.

Đọc là một trong những nguồn từ mới tốt nhất, vì mỗi từ đến với bạn cùng một câu thật xung quanh nó. Phần khó không phải là tìm từ mới. Mà là chọn giữ lại từ nào, và giữ được chúng.

Chọn đúng văn bản

Nếu dòng nào bạn cũng phải tra từ điển, bạn sẽ mất thời gian tra cứu thay vì đọc, và mất luôn ngữ cảnh giúp bạn ghi nhớ. Một văn bản tốt để học từ vựng có vài từ mới mỗi trang, chứ không phải vài từ mới mỗi câu.

Một bài kiểm tra nhanh: đọc đoạn đầu tiên. Nếu bạn hiểu ý chính và chỉ có một ít từ mới, trình độ là vừa. Nếu bạn không biết đoạn văn nói về gì, hãy chọn thứ dễ hơn trước đã.

Những nguồn tốt:

• Chủ đề bạn đã rành bằng tiếng mẹ đẻ. Hiểu biết về chủ đề giúp bạn đoán từ mới.
• Sách đọc phân cấp độ (graded readers) hoặc tin tức phiên bản dành cho người học, viết theo trình độ của bạn.
• Truyện nhiều tập và bài viết dài. Cùng nhân vật, địa điểm và chủ đề lặp đi lặp lại, nên từ mới tự nhiên được nhắc lại.

Đừng dừng lại ở mỗi từ

Khi gặp một từ lạ, hãy đọc tiếp đến hết câu, hoặc thậm chí hết đoạn. Thường thì nghĩa sẽ rõ ra, hoặc bạn nhận ra từ đó không quan trọng để hiểu bài. Dừng quá nhiều làm đứt mạch tập trung và khiến việc đọc giống như đi làm.

Một thói quen hữu ích là gạch chân hoặc tô sáng từ mới khi đọc, mà không tra ngay. Bạn sẽ quyết định học từ nào sau.

Đoán nghĩa từ ngữ cảnh

Trước khi tra một từ, hãy thử tự đoán. Dùng những manh mối sau.

Câu xung quanh nó. "After walking all day in the heat, we were parched and drank two bottles of water each." Đi bộ dưới trời nóng, uống rất nhiều nước: parched hẳn có nghĩa là rất khát.

Từ chỉ sự tương phản như but, although và however. "The first hotel was spotless, but the second one was dirty." But báo hiệu điều ngược lại với dirty (bẩn), nên spotless có nghĩa là rất sạch.

Các phần của từ. Unbelievable = un- (không) + believe + -able (có thể). Rewrite = re- (lại) + write. Học vài tiền tố và hậu tố thông dụng giúp bạn đoán dễ hơn hàng nghìn từ.

Vai trò của từ trong câu. Nó có đang miêu tả một danh từ không? Có lẽ đó là tính từ. Nó có đứng sau the hoặc a không? Có lẽ đó là danh từ. Chỉ cần biết từ loại cũng đã thu hẹp được nghĩa.

Phán đoán của bạn không cần hoàn hảo. Một ý niệm đại khái là đủ để đọc tiếp, và việc đoán trước giúp bạn nhớ nghĩa thật tốt hơn khi tra.

Chọn từ nào để giữ lại

Khi đọc xong một phần, hãy quay lại những từ bạn đã đánh dấu. Không phải từ nào cũng xứng đáng có chỗ trong danh sách từ vựng của bạn. Hãy giữ một từ nếu:

• Nó xuất hiện hơn một lần. Nếu tác giả dùng nó hai lần trong một chương, có lẽ bạn sẽ gặp lại nó.
• Bạn sẽ tự dùng nó. Một từ hợp với công việc, việc học hay cuộc sống hằng ngày của bạn thì đáng bỏ công.
• Bạn chỉ hiểu câu sau khi tra từ. Điều đó có nghĩa là từ này mang nghĩa quan trọng.

Bỏ qua những từ quá hiếm, quá chuyên môn hoặc chỉ dùng trong một câu chuyện cụ thể. Nếu chúng xuất hiện lại, bạn sẽ nhận ra chúng nhờ ngữ cảnh.

Một con số tham khảo: giữ lại năm đến mười từ sau một buổi đọc là nhiều rồi. Một danh sách ngắn mà bạn thật sự ôn vẫn hơn một danh sách dài bạn không bao giờ nhìn lại.

Lưu cả câu, không chỉ lưu từ

Với mỗi từ bạn giữ lại, hãy ghi:

• Câu mà bạn gặp nó, chép chính xác.
• Bạn đã đoán nó nghĩa là gì, và nó thực sự nghĩa là gì.
• Những từ nhỏ đi kèm với nó. Trong The meeting was put off until Friday, nghĩa nằm ở put off, không phải ở put. Những cụm động từ như thế rất phổ biến trong văn bản, và bài học về cụm động từ giải thích cách chúng hoạt động.
• Một câu của riêng bạn có dùng từ đó.

Khi chép, hãy để ý cả ngữ pháp. Đọc là lúc bạn thấy những cấu trúc như If I had known, I would have… được dùng một cách tự nhiên. Khi một cấu trúc câu làm bạn bất ngờ, hãy tra nó. Bài học về câu điều kiện loại 3 nói về cấu trúc đó.

Nếu bạn đọc sách giấy, hãy để sẵn một cuốn sổ nhỏ hoặc một trang ở cuối sách. Nếu bạn đọc trên điện thoại, hãy chép câu vào ghi chú ngay, trước khi lạc mất nó. Trong VocabNote, bạn có thể gõ một từ để nhận một ghi chú đầy đủ với nghĩa, cách phát âm và ví dụ, còn bản Premium có thể lấy từ vựng trực tiếp từ ảnh chụp một trang sách hoặc một đoạn văn bạn dán vào.

Ôn lại những gì bạn đã đọc

Từ mới học qua đọc phai đi rất nhanh nếu bạn không quay lại với chúng. Một thói quen nhẹ nhàng là đủ:

• Ngày hôm sau, che nghĩa đi và cố giải thích từng từ dựa vào câu của nó.
• Khoảng một tuần sau, tự kiểm tra lần nữa, lần này cố nhớ ra từ từ nghĩa của nó.
• Tiếp tục đọc. Gặp lại một từ đã lưu trong một văn bản mới là một trong những cách ôn tốt nhất, nên hãy đọc thêm của cùng tác giả hoặc cùng chủ đề.

Tóm tắt

• Đọc những văn bản mà mỗi trang chỉ có vài từ mới.
• Đánh dấu từ lạ, nhưng cứ đọc tiếp. Đoán nghĩa từ ngữ cảnh trước.
• Chỉ giữ những từ lặp lại, quan trọng với nghĩa, hoặc bạn sẽ dùng.
• Lưu nguyên câu và viết một câu của riêng bạn.
• Ôn vào ngày hôm sau và một tuần sau, và tiếp tục đọc cùng chủ đề.