Оқу арқылы жаңа ағылшын сөздерін қалай үйренуге болады

Оқу арқылы сөздік қорды байыту үшін сөздерінің көбін бұрыннан білетін мәтіндерді таңдаңыз және әр бейтаныс сөзге тоқтай бермеңіз. Алдымен мағынасын контекстен болжап көріңіз, содан кейін қайта-қайта кездесетін немесе өзіңіз шынымен қолданатын сөздерді ғана сақтаңыз. Бір бөлімді оқып болған соң сол сөздерді тексеріп, олар кездескен сөйлемді жазып алыңыз және келесі күндері қайталаңыз.

Оқу — жаңа сөздердің ең жақсы көздерінің бірі, өйткені әр сөз нақты сөйлеммен бірге келеді. Қиындық жаңа сөз табуда емес. Қиындық олардың қайсысын қалдыру керегін таңдауда және оларды есте сақтап қалуда.

Лайықты мәтінді таңдаңыз

Әр жол сайын сөздікке қарауға тура келсе, уақытыңыз оқуға емес, сөз іздеуге кетеді, әрі есте сақтауға көмектесетін контексті жоғалтасыз. Сөздік қорды байытуға жарайтын жақсы мәтінде әр сөйлемде емес, әр бетте бірнеше ғана жаңа сөз болады.

Жылдам тест: бірінші абзацты оқыңыз. Егер негізгі ойды түсініп, жаңа сөздер санаулы ғана болса, деңгейі шамамен лайық. Егер абзацтың не туралы екенін айта алмасаңыз, әзірге жеңілірек мәтін таңдаңыз.

Жақсы дереккөздер:

• Ана тіліңізде жақсы білетін тақырыптар. Тақырыпты білуіңіз жаңа сөздердің мағынасын болжауға көмектеседі.
• Бейімделген кітаптар (graded readers) немесе сіздің деңгейіңізге арнап жазылған жаңалықтардың оқу нұсқалары.
• Кітап сериялары мен көлемді мақалалар. Сол кейіпкерлер, орындар мен тақырыптар қайта-қайта кездеседі, сондықтан жаңа сөздер өздігінен қайталанады.

Әр сөзге тоқтамаңыз

Бейтаныс сөзге кезіккенде, сөйлемнің, тіпті абзацтың соңына дейін оқи беріңіз. Көбіне мағынасы түсінікті болады немесе сөздің мәтінді түсіну үшін маңызды емес екенін байқайсыз. Жиі тоқтау зейініңізді бөледі және оқуды жұмыс сияқты сезіндіреді.

Пайдалы әдет — оқып отырып, жаңа сөздердің астын сызу немесе белгілеу, бірақ оларды бірден тексермеу. Қайсысын үйренетініңізді кейін шешесіз.

Мағынасын контекстен болжаңыз

Сөзді тексермес бұрын, оның мағынасын өзіңіз табуға тырысыңыз. Мына белгілерді пайдаланыңыз.

Айналасындағы сөйлем. «After walking all day in the heat, we were parched and drank two bottles of water each.» Күні бойы ыстықта жүру, көп су ішу: parched «қатты шөлдеген» дегенді білдіретін болуы керек.

Қарсылықты білдіретін сөздер: but, although, however. «The first hotel was spotless, but the second one was dirty.» But dirty («лас») сөзіне қарама-қарсы мағынаны білдіреді, демек spotless — «мінсіз таза».

Сөздің бөліктері. Unbelievable = un- (емес) + believe + -able (болатын). Rewrite = re- (қайта) + write. Бірнеше кең тараған префикс пен суффиксті білу мыңдаған сөздің мағынасын болжауды жеңілдетеді.

Сөздің сөйлемдегі қызметі. Ол зат есімді сипаттап тұр ма? Онда бұл, сірә, сын есім. Ол the немесе a сөзінен кейін тұр ма? Онда бұл, сірә, зат есім. Сөз табын білудің өзі ықтимал мағыналардың аясын тарылтады.

Болжамыңыз мінсіз болуы міндетті емес. Оқуды жалғастыру үшін шамамен түсінік жеткілікті, ал алдымен болжам жасасаңыз, нақты мағынасын тексергенде оны жақсырақ есте сақтайсыз.

Қай сөздерді қалдыру керегін таңдаңыз

Бір бөлімді оқып болған соң, белгілеген сөздеріңізге оралыңыз. Олардың бәрі сөздер тізіміңізден орын алуға лайық емес. Сөзді мына жағдайларда қалдырыңыз:

• Ол бірнеше рет кездессе. Автор оны бір тарауда екі рет қолданса, оны тағы кездестіруіңіз әбден мүмкін.
• Оны өзіңіз қолданатын болсаңыз. Жұмысыңызға, оқуыңызға немесе күнделікті өміріңізге сай келетін сөз жұмсаған күшке тұрарлық.
• Сөйлемді осы сөзді тексергеннен кейін ғана түсінсеңіз. Бұл сөздің маңызды мағына жүктейтінін білдіреді.

Тым сирек, тым арнайы немесе тек бір нақты оқиғада қолданылатын сөздерді өткізіп жіберіңіз. Олар қайта кездессе, контекстен танисыз.

Шамамен айтқанда, бір оқу сеансынан бес-он сөз қалдыру әбден жеткілікті. Шынымен қайталап отыратын қысқа тізім ешқашан қайта қарамайтын ұзын тізімнен артық.

Тек сөзді емес, сөйлемді сақтаңыз

Қалдырған әр сөз үшін мыналарды жазыңыз:

• Ол кездескен сөйлемді — дәл сол күйінде көшіріп.
• Оның мағынасын қалай болжағаныңызды және оның шын мәнінде нені білдіретінін.
• Онымен бірге келетін шағын сөздерді. The meeting was put off until Friday сөйлемінде мағына put сөзінде емес, put off тіркесінде. Мұндай фразалық етістіктер мәтіндерде өте жиі кездеседі, ал олардың қалай жұмыс істейтінін фразалық етістіктер туралы сабақ түсіндіреді.
• Сол сөзбен өзіңіздің бір сөйлеміңізді.

Көшіріп жатқанда грамматикаға да назар аударыңыз. If I had known, I would have… сияқты құрылымдардың табиғи қолданысын дәл оқу барысында көресіз. Қандай да бір құрылым сізді таңғалдырса, ол туралы оқып шығыңыз. Мұнысы үшінші шартты сөйлем туралы сабақта қарастырылған.

Қағаздан оқысаңыз, шағын дәптер ұстаңыз немесе кітаптың соңындағы бір бетті пайдаланыңыз. Телефоннан оқысаңыз, сөйлемді жоғалтып алмас үшін оны бірден жазбаларыңызға көшіріңіз. VocabNote-та сөзді теріп, оның мағынасы, айтылуы және мысалдары бар толық жазба алуға болады, ал Premium беттің фотосуретінен немесе қойылған мәтін үзіндісінен сөздерді тікелей бөліп ала алады.

Оқығаныңызды қайталаңыз

Оқудан алынған жаңа сөздерге қайта оралмасаңыз, олар тез ұмытылады. Жеңіл тәртіп жеткілікті:

• Келесі күні мағыналарын жауып, әр сөзді өз сөйлемі арқылы түсіндіріп көріңіз.
• Шамамен бір аптадан кейін өзіңізді қайта тексеріңіз, бұл жолы сөзді мағынасы бойынша еске түсіріп көріңіз.
• Оқуды жалғастырыңыз. Сақталған сөзді жаңа мәтінде қайта кездестіру — ең жақсы қайталаулардың бірі, сондықтан сол автордың шығармаларын немесе сол тақырыптағы мәтіндерді көбірек оқыған пайдалы.

Қорытынды

• Әр бетте бірнеше ғана жаңа сөз бар мәтіндерді оқыңыз.
• Бейтаныс сөздерді белгілеңіз, бірақ оқуды тоқтатпаңыз. Алдымен контекстен болжаңыз.
• Қайталанатын, мағына үшін маңызды немесе өзіңіз қолданатын сөздерді ғана қалдырыңыз.
• Сөйлемді толық сақтап, өзіңіз бір сөйлем жазыңыз.
• Келесі күні және бір аптадан кейін қайталаңыз, сол тақырыптар бойынша оқи беріңіз.