ખરેખર કામ આવે એવી શબ્દભંડોળ નોટબુક કેવી રીતે રાખવી

સારી શબ્દભંડોળ નોટબુકમાં ફક્ત શબ્દ અને તેનો અનુવાદ નથી હોતો. દરેક શબ્દ માટે તેનો ઉચ્ચાર, તમારા પોતાના શબ્દોમાં ટૂંકી વ્યાખ્યા, એક ઉદાહરણ વાક્ય અને તેની સાથે સામાન્ય રીતે આવતા શબ્દો લખો. પછી નોટબુકને એવી રીતે ગોઠવો કે તમે શબ્દો ફરી શોધી શકો અને તેના પર પોતાની કસોટી કરી શકો. જે નોટબુક તમે ફરી ક્યારેય ખોલતા નથી, તે માત્ર એક યાદી છે.

આ માર્ગદર્શિકામાં શું લખવું, દરેક નોંધ કેવી રીતે ગોઠવવી, અને નોટબુકને ફક્ત પહેલા અઠવાડિયા માટે નહીં, પણ મહિનાઓ સુધી ઉપયોગી કેવી રીતે રાખવી, તે સમજાવ્યું છે.

દરેક શબ્દ માટે શું લખવું

મોટા ભાગની નોટબુક એટલે નિષ્ફળ જાય છે, કારણ કે દરેક નોંધ બહુ અધૂરી હોય છે. "Reliable = trustworthy" પરથી અર્થ તો ખબર પડે છે, પણ શબ્દ કેવી રીતે વાપરવો તે નહીં. પૂરી નોંધના છ ભાગ હોય છે.

1. શબ્દ અને તેનો શબ્દભેદ. reliable (adjective, એટલે કે વિશેષણ). શબ્દભેદ જાણવાથી ખબર પડે છે કે વાક્યમાં તે ક્યાં આવે. શબ્દભેદ વિશે ખાતરી ન હોય, તો શરૂઆત કરવા માટે વિશેષણનો પાઠ સારી જગ્યા છે.
2. ઉચ્ચાર. પછીથી તમે સમજી શકો એ રીતે લખો: શબ્દકોશનો IPA (/rɪˈlaɪəbl/), અથવા કયા ભાગ પર ભાર છે તેની તમારી પોતાની નોંધ (re-LI-able). ભાર ખોટી જગ્યાએ મૂકવાથી લોકો પોતે જાણતા હોય એવો શબ્દ પણ સમજી શકતા નથી, એવું ઘણી વાર બને છે.
3. અંગ્રેજીમાં ટૂંકી વ્યાખ્યા. તેને સાદી રાખો: "can be trusted to do what is expected". વ્યાખ્યા અંગ્રેજીમાં લખવાથી, ભલે તે કાચી હોય, અનુવાદ કરવાને બદલે અંગ્રેજીમાં વિચારવાની ટેવ પડે છે.
4. અનુવાદ. માતૃભાષા દ્વારા અર્થ ઝડપથી સમજાય છે, અને અમૂર્ત શબ્દો માટે તે ખાસ ઉપયોગી છે. બસ, ફક્ત આટલું જ લખીને અટકી ન જાઓ.
5. ઉદાહરણ વાક્ય. જે વાક્યમાં શબ્દ મળ્યો તે રાખો, અને તમારું પોતાનું એક વાક્ય ઉમેરો: "My old laptop isn't very reliable, so I save my work often." (મારું જૂનું લેપટોપ બહુ ભરોસાપાત્ર નથી, એટલે હું મારું કામ વારંવાર સેવ કરું છું.)
6. સાથી શબ્દો અને રૂપો. જે શબ્દો સાથે તે વારંવાર આવે છે, અને તેનો શબ્દ-પરિવાર: a reliable source, reliable information; rely on (ક્રિયાપદ), reliability (નામ), unreliable (વિરોધી શબ્દ).

દરેક શબ્દ માટે હાથથી આટલું લખવું ઘણું છે, એટલે જ નોટબુકમાં કયા શબ્દો લેવા તેની પસંદગીમાં ચીવટ રાખવી ફાયદાકારક છે (નીચે જુઓ).

નકલ કરી શકાય એવી ગોઠવણ

કાગળ પર દરેક શબ્દને ચાર-પાંચ લીટીની જગ્યા આપો અને પછીની નોંધો માટે નીચે થોડી જગ્યા છોડો. આ રહી એક પૂરી નોંધ:

reliable (adj.) · /rɪˈlaɪəbl/ · re-LI-able

• અર્થ: can be trusted to do what is expected
• અનુવાદ: (ગુજરાતીમાં)
• ક્યાં મળ્યો: "The bus service here isn't very reliable."
• મારું વાક્ય: "My old laptop isn't very reliable, so I save my work often."
• સાથી શબ્દો: a reliable source, reliable information · rely on · unreliable

rely on માં આવેલા preposition પર ધ્યાન આપો. આવા નાના શબ્દોમાં જ ઘણી ભૂલો થાય છે, એટલે તેમને સ્પષ્ટ રીતે ચિહ્નિત કરો. નામ માટે પણ એવું જ: નામ ગણી શકાય તેવું છે (countable: an idea, two ideas) કે ન ગણી શકાય તેવું (uncountable: some advice, ક્યારેય an advice નહીં), તે લખી રાખો. Countable અને uncountable નામનો પાઠ આ તફાવત સમજાવે છે.

નોટબુક કેવી રીતે ગોઠવવી

કોઈ એક જ સાચી રચના નથી, પણ એક પસંદ કરો અને તેને વળગી રહો. ત્રણ રીતો સારી રીતે કામ કરે છે.

• તારીખ પ્રમાણે. શબ્દો જે ક્રમમાં મળે તે ક્રમમાં ઉમેરો, અને દરેક પાનાની ઉપર તારીખ લખો. આ રીત જાળવવામાં સૌથી સહેલી છે, અને પુનરાવર્તન પણ સરળ બને છે: "આજે ગયા અઠવાડિયાના શબ્દોની કસોટી કરો."
• વિષય પ્રમાણે. કામ, પ્રવાસ, આરોગ્ય, લાગણીઓ વગેરે માટે અલગ વિભાગો. નોકરીના ઇન્ટરવ્યૂ જેવી કોઈ ચોક્કસ વસ્તુની તૈયારી કરતા હો ત્યારે આ મદદરૂપ થાય છે, પણ દરેક શબ્દ કયા વિભાગમાં જાય તે તમારે નક્કી કરવું પડશે.
• સ્રોત પ્રમાણે. તમે જે પુસ્તક, કોર્સ કે સિરીઝમાંથી શીખો છો, તે દરેક માટે એક વિભાગ. તેનાથી દરેક શબ્દનો મૂળ સંદર્ભ નજીક રહે છે.

તમે ગમે તે રીત પસંદ કરો, તેમાં એક વસ્તુ ઉમેરો: દરેક શબ્દ તમને કેટલો સારો આવડે છે તે દર્શાવતી નિશાની. એક સાદી રીત એ છે કે જોયા વગર શબ્દ સાચો યાદ આવે ત્યારે દર વખતે તેની બાજુમાં એક ટપકું કરો. જે શબ્દો પાસે એક પણ ટપકું ન હોય, તેમના પર ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. ત્રણ ટપકાંવાળા શબ્દોનું પુનરાવર્તન ઓછી વાર કરશો તો ચાલશે.

લખવા જેવા શબ્દો જ પસંદ કરો

તમે જુઓ એ દરેક અજાણ્યા શબ્દની પૂરી નોંધ તમે લખી શકતા નથી, અને તેવો પ્રયત્ન પણ ન કરવો જોઈએ. કોઈ શબ્દ ઉમેરતાં પહેલાં પોતાને પૂછો:

• શું મેં આ શબ્દ પહેલાં જોયો છે? જે શબ્દ તમને બે-ત્રણ વાર મળ્યો હોય, તે કદાચ સામાન્ય છે, એટલે શીખવા જેવો છે.
• શું હું આ શબ્દ ખરેખર વાપરીશ? Reliable લગભગ દરેક વાતચીતમાં કામ આવે છે. કોઈ એક લેખમાંનો દુર્લભ ટેકનિકલ શબ્દ કદાચ એટલો કામનો નથી, સિવાય કે તે તમારા ક્ષેત્રનો હોય.
• શું સંદર્ભ પરથી અર્થ સ્પષ્ટ છે? એ શબ્દ વગર પણ તમને વાક્ય સમજાઈ ગયું હોય, તો કદાચ તમારે તેને ફક્ત ઓળખવાની જરૂર છે, વાપરવાની નહીં. તેના માટે હળવી નોંધ પૂરતી છે.

ફ્રેઝલ વર્બ્સ માટે અલગ નોંધ બનાવવી જ જોઈએ, કારણ કે તેમનો અર્થ ઘણી વાર તેમાંના અલગ અલગ શબ્દો સાથે ખાસ સંબંધ ધરાવતો નથી: give up, look after, put off. તે કેવી રીતે કામ કરે છે તે ફ્રેઝલ વર્બ્સના પાઠમાં બતાવ્યું છે.

નોટબુકને પુનરાવર્તનની ટેવ બનાવો

શબ્દો યાદ કરવાના અભ્યાસ માટે નોટબુક વાપરો, તો જ તે મદદ કરે છે. થોડી ટેવો આ કામ સહેલું બનાવે છે:

• જમણી બાજુ ઢાંકી દો. પાનું વાળીને કે કાર્ડ મૂકીને વ્યાખ્યા અને ઉદાહરણો છુપાવો, પછી દરેક શબ્દ યાદશક્તિથી સમજાવવાનો પ્રયત્ન કરો.
• ઊલટી દિશામાં પણ કસોટી કરો. તમારી વ્યાખ્યા વાંચો અને અંગ્રેજી શબ્દ યાદ કરવાનો પ્રયત્ન કરો.
• સમયપત્રક પ્રમાણે પુનરાવર્તન કરો. નવા શબ્દો બીજા દિવસે જુઓ, પછી લગભગ એક અઠવાડિયા પછી, અને ફરી લગભગ એક મહિના પછી.
• નબળી નોંધો ફરી લખો. કોઈ શબ્દ વારંવાર સરકી જતો હોય, તો વધુ અંગત કે વધુ જીવંત નવું ઉદાહરણ ઉમેરો.

પોતાની કસોટી કરવી ફરી વાંચવા કરતાં અઘરું લાગે છે, અને એ જ તો મુદ્દો છે: યાદશક્તિમાંથી શબ્દ ખોદીને બહાર કાઢવો પડે છે, એટલે જ તે ટકે છે.

કાગળ કે એપ?

કાગળ લવચીક છે અને તેમાં લખવાની મજા આવે છે, અને લખવાની ક્રિયાથી કેટલાક લોકોને વધુ સારું યાદ રહે છે. થોડાક સો શબ્દો પછી તેની મર્યાદાઓ દેખાવા લાગે છે: નોંધો શોધવી અઘરી પડે છે, પુનરાવર્તનનું સમયપત્રક તમારે જાતે ગોઠવવું પડે છે, અને શબ્દનો ઉચ્ચાર કેવો છે તે તમે સાંભળી શકતા નથી.

એપ વારંવાર કરવાં પડતાં કામ સંભાળી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, VocabNote માં તમે શબ્દ ટાઇપ કરો એટલે તમને ઉચ્ચાર, શબ્દભેદ, વ્યાખ્યા, તમારી ભાષામાં અનુવાદ, ઉદાહરણ વાક્યો અને શીખવાની ટીપ સાથેની નોંધ મળે છે. તમે તેને તમારી શબ્દ સૂચિમાં સાચવી શકો, પછી શોધી શકો, તેનો ઉચ્ચાર સાંભળી શકો અને તેના પર પોતાની ક્વિઝ લઈ શકો. કયા શબ્દો મહત્ત્વના છે તે તમે જ પસંદ કરો છો અને પોતાનાં વાક્યો તમે જ લખો છો, અને આ વિચારવાની પ્રક્રિયા જ શબ્દોને યાદ રાખે છે.

તમે ગમે તે વાપરો, નિયમ એક જ છે: ઓછા શબ્દો, પૂરી નોંધો, નિયમિત કસોટી.

સારાંશ

• દરેક શબ્દ માટે છ વસ્તુઓ નોંધો: શબ્દભેદ, ઉચ્ચાર, વ્યાખ્યા, અનુવાદ, ઉદાહરણો અને સાથી શબ્દો.
• નોટબુક ગોઠવવાની એક રીત પસંદ કરો (તારીખ, વિષય કે સ્રોત પ્રમાણે) અને તેને વળગી રહો.
• જે શબ્દો તમે ખરેખર વાપરશો, ફક્ત તેમની જ પૂરી નોંધ લખો.
• દરેક શબ્દની પ્રગતિ ચિહ્નિત કરો, અને ફરી વાંચવાને બદલે સમયપત્રક પ્રમાણે પોતાની કસોટી કરો.